كورتەیەك ل سه ر باژێرێ ئاكرێ

باژێرىَ ئاكرىَ ئێكە ژ باژێرێن كەڤنارێن كوردستانىَ ، وەسا دهێتە گوتن كو بەرى بەیدابونا (عیسى) ى (د/خ) ل سەر بن ل بەرى (700) سالا ئاكنجى بوونا ئادەمیزاد بوویە ، و ئەڤ دەڤەرە ل سالا (1877) ىَ  بوویە قەزا و جهىَ داخییە  هەتا نوژى قەزایە ،  و ئێكەم قایموقایم (على الیاوەر) بوو .

شوینىَ جوگرافى :
ئاكرىَ دكەڤیتە ل سەر هێلا درێژ (448/1) رۆژ ئاڤا ڤە ، و هێلا پاناڤ (1/4-37) باكوردا ، و پانیاتییا ئاكرىَ دكەتە (1936) كم2

و ل سەر ئاستىَ دەریایىَ (270) مەترا یا بلندە ،
ئێكەم ئاڤاهى هاتیە ئاڤا كرن ل سەر بلندییا چیایىَ (كەلا دێرینا ئاكرىَ ) بوویە.

سەنتەرىَ ئاكرىَ :
پێكهاتیە ژ (  سىَ     )  گەرەكێن سەرەكى :
1- چوستەیى:/ پەیڤەكە ژ دوو برگا پێكهاتیە (جیو + ستى )  كو (جیو) رامانا وىَ جویە (الیهود) و (ستى) رامانا وىَ باژارە كو دبیتە باژەرىَ جویا یە .
2-   گورەڤا:/ پەیڤەكە ژ دوو برگا پێكهاتیە (گۆر+ئاڤا) چونكى دووى دەمى دا هەمى گرو بوون (مقابر) و نوى هاتە ئاڤا كرن .
3- قاپەكى:/ ئەسلىَ قاپەكى ل عەشیرەتا قاپەكیا هاتییە ، وئەڤ عەشیرەتە ل دەڤەرا سۆران هەیە ،  یان ژى هاتیە (قاپت + كى) تێتە نیاسین دەرگەڤان (البوابە) ىَ ئاكرىَ .

هندەك ژ  ناڤیێن ئاكرىَ :

1-    ئاكرىَ / ئەڤ ناڤە یىَ دروستە ، چونكى كوردا و هەمى خەلكىَ كوردستانىَ ئەڤ ناڤە ل سەر دگوت ، و پەیڤا ئاكرىَ هاتیە ل ئاگر (النار) و ئاگر ژى نیشانىَ پاكژیىَ یە و ڤیان و بەرەكەتىَ یە .

2- كچك ئستەنبول / دیروك زانىَ میسلى (یاسین خیرالله العمری) دبێژیت عقرە بەرى وەخت د گوتىَ كچك ئستەنبول یان ئستەنبولا كچكە وەك ئێك كریە ب باژارىَ ئستەنبول چونكى :
•    دەڤەرەكا ب پیت و فەرە .
•     زۆریا ژێدەرێن ئاڤىَ .
•     جوانیا خۆرستى .

هندەك ژ گرنگترین هاڤینگەهێن ئاكرىَ :
1-    هاڤینگەها تاڤگەها سیپەى :
ئەڤ تاڤگە دكەڤیتە ل رەخىَ روژ هەلاتا خارىَ ل باژەرىَ ئاكرىَ ، یا دیرە ل سەنتەرىَ ئاكرىَ ب قوناغا كیلو میترەكىَ ، درێژیا ڤى تاڤگىَ (30) مترە ، خارنگەه و كەپر و گورەپانەكا مەزن بۆ راوەستانا ترومپێلا تێدایە .

2-    بركا كانى زەركىَ :
دكەڤیتە روژ هەلاتا باژەرىَ ئاكرىَ ، ل سەنتەرىَ ئاكرىَ (700) میترا یا دیرە ، بركەك یا تێدا ب كیریاتیا دوو مێترا ، خارنگەه تێدا هەیە ، خەلك بەرىَ خو دەتە ڤىَ هاڤینگەهىَ بۆ هەلكێشانا نەخوشیا زەركىَ چونكە ئاڤا ڤىَ كانیىَ ب مفایە بۆ زەركىَ .

3-    رەزىَ میرى :
دكەڤیتە سەرووى ئاكرىَ ، چەند كانى یێن تێدا و چەند پركێن ئاڤىَ هەنە ، خەلكىَ ئاكرىَ بەرىَ خۆ د دەتە ڤى رەزىَ میرى ب تایبەتى  ل دەمىَ بهارىَ ، دەوات و سەیران تێدا دهینە كرن ب لێدانا دۆل و زرنایىَ ، ئەڤ رەزىَ هندە یىَ مەزن یىَ میرى بوو كو ناڤىَ وى (اسماعیل پاشایىَ كورى میر محمد تەیار پاشا ) و ئەڤ رەزە كرە دیارى بۆ دێرا ئاكرىَ .

ناڤێن هندەك كانیێن  ئاكرىَ :
*  گەرەكا گورەڤا  :
1ا     كانیا پاشاى / كانیا قەشەى / كانیا مەمیىَ /كانیا فەلەى / كانیا حەلانى / كانیا مشكا / كانیا حاجوى .
•    گەرەكا  چوستەیى :
2- كانیا حسوى / كانیا كاشى / كانیا بیرى / كانیا  حەمە عەلى  / كانیا نارۆك /كانیا  ساڤار .
•    گەرەكا قاپەكى :
3-  كانیا مام كرۆك / كانیا سارمیىَ / كانیا بندولى / كانیا شێخ مافىَ / كانیا خاجا / كانیا خدر غازى .باژەرىَ ئاكرىَ گەلەك دابونەریتێن گەڤن هەنە
ئێك ژ دابونەریتێن كەڤنێن ئاكرىَ
ئەوژى  :  (روژێن چارشەمبى )

رۆژێن چارشەمبى ل دەڤەرا ئاكرىَ بیروزیا خو هەبوویە ، و چەندین كار دڤىَ رۆژىَ دا دهاتنە كرن ل باژەرىَ ئاكرىَ هندك ژوانا  .

1- سەرەدانا گورەستانا (مەلە ئەحمد)
ژنكێن ڤىَ دەڤەرىَ دىَ چونە سەر گورستانەكىَ دا بناڤىَ (مەلە ئەحمەد) ، مەلە ئەحمەد شێخ و مەزارەكىَ بیروزە ل ڤىَ دەڤەرىَ ، دكەڤیتە خارێیا ئاكرىَ بەرامبەر رەزێن نەهارىَ ڤێچا خەلكىَ مە دىَ چنە  ڤى مەزارى بۆ سەرەدانا شێخى و بۆ داخوازیا هندەك كاران وەك :
•    زاروك بیدا بوون / دالەڤا بو هندەك نەخوشیا .
كارىَ كىَ دىَ ژ وان كارێن چارشەمبى یىَ :

2-    كانى زەرك :
كانى زەرك كانیێكا بوشوو زەلالە ، دكەڤیتە رۆژهەلاتا ئاكرىَ ل دووماهیا گەرەكا گورەڤا ل ناڤ گەلى یىَ رەش ، ئاڤا ڤىَ كانى یىَ ل لایىَ خەلكىَ ڤىَ دەڤەرىَ زور یا بیروزە و دەرمانە بۆ نەخوشى یێن زەركىَ ، كو ئەو كەسىَ زەركىَ كربیت (سىَ) چارشەمبیا گیانىَ خۆ ب ڤىَ ئاڤىَ دىَ شوت ، ل ئەنجامدا بىَ زاخ دبیتەڤە ، و هەتا ڤى دەمى ئەڤ ئاڤە یا ب نەرخە ل نگ خەلكىَ دەڤەرىَ ، و قەستا ڤىَ كانى یىَ دكەن .

كارىَ كىَ دىَ ژ وان كارێن چارشەمبى یىَ :
3-    كانیا مەمیىَ :
كانیێكا بهارى یىَ ،  دكەڤیتە رۆژهەلاتا ئاكرىَ نیزیك سەیرانگەها مەمیىَ ، ئاڤ و قورا وىَ زۆر ب مفایە ، دەرمانە بۆ وان مروڤێن ئەوێن بیستىَ وان گورى دبێت ، ڤێچا خەلكىَ مە (سىَ) چارشەمبیان دچنە سەر ڤىَ كانى یىَ ، گیانىَ خۆ ب قورا ڤىَ گانى یىَ دەهونن و قوردەدەن ، تا حشك دبیت ، پاش حشك بوونىَ نەخوشىَ خۆ ب ئاڤا وىَ كانى یىَ دىَ شون و نەخوشەكە دىَ ساخلەم بیتەڤە …

أضف تعليقاً

إملأ الحقول أدناه بالمعلومات المناسبة أو إضغط على إحدى الأيقونات لتسجيل الدخول:

WordPress.com Logo

أنت تعلق بإستخدام حساب WordPress.com. تسجيل خروج   / تغيير )

صورة تويتر

أنت تعلق بإستخدام حساب Twitter. تسجيل خروج   / تغيير )

Facebook photo

أنت تعلق بإستخدام حساب Facebook. تسجيل خروج   / تغيير )

Google+ photo

أنت تعلق بإستخدام حساب Google+. تسجيل خروج   / تغيير )

Connecting to %s

%d مدونون معجبون بهذه: